ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ

Άνοια ή φυσιολογική γήρανση; Πότε χρειάζεται αξιολόγηση

Μικρές στιγμές αφηρημάδας μπορεί να εμφανίζονται σε κάθε ηλικία. Η άνοια, όμως, δεν αποτελεί φυσιολογικό ή αναπόφευκτο μέρος της γήρανσης. Η σημαντική διαφορά βρίσκεται στο αν οι αλλαγές επιμένουν, εξελίσσονται και επηρεάζουν την αυτονομία, την επικοινωνία ή τις καθημερινές δραστηριότητες.

Συνηθισμένη αφηρημάδα και αλλαγές που προβληματίζουν

Το να ξεχάσει κάποιος προσωρινά ένα όνομα και να το θυμηθεί αργότερα, να μπει σε ένα δωμάτιο και να αναρωτηθεί γιατί ή να χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να μάθει μια νέα συσκευή δεν σημαίνει από μόνο του άνοια. Η κούραση, το άγχος, η έλλειψη ύπνου, η θλίψη, ορισμένα φάρμακα και σωματικά προβλήματα μπορούν επίσης να επηρεάζουν τη μνήμη και τη συγκέντρωση.

Πιο ανησυχητικό είναι ένα σταθερό μοτίβο: επαναλαμβανόμενες ίδιες ερωτήσεις, απώλεια προσανατολισμού σε οικείο μέρος, δυσκολία στη διαχείριση χρημάτων ή φαρμάκων, αδυναμία εκτέλεσης μιας γνώριμης διαδικασίας, συχνή απώλεια λέξεων ή αλλαγές στην κρίση και στη συμπεριφορά. Η WHO αναφέρει ότι οι πρώιμες ενδείξεις μπορεί να αφορούν όχι μόνο τη μνήμη αλλά και τη λήψη αποφάσεων, την επικοινωνία, τη διάθεση και την ολοκλήρωση συνηθισμένων εργασιών.

Γιατί αξίζει η έγκαιρη αξιολόγηση

Η έγκαιρη διερεύνηση δεν γίνεται μόνο για να δοθεί μια ονομασία. Βοηθά να εντοπιστούν καταστάσεις που μπορεί να είναι αντιμετωπίσιμες ή αναστρέψιμες, όπως παρενέργειες φαρμάκων, διαταραχές θυρεοειδούς, έλλειψη βιταμινών, κατάθλιψη, προβλήματα ακοής ή όρασης και οξείες λοιμώξεις. Αν τεθεί διάγνωση άνοιας, ο άνθρωπος και η οικογένειά του έχουν περισσότερο χρόνο να ενημερωθούν, να οργανώσουν την καθημερινότητα και να συμμετάσχουν στις αποφάσεις για τη φροντίδα.

Η αξιολόγηση συνήθως περιλαμβάνει συζήτηση για το ιστορικό, κλινική εξέταση, έλεγχο φαρμάκων και σύντομες δοκιμασίες μνήμης και σκέψης. Ανάλογα με την εικόνα μπορεί να ζητηθούν εξετάσεις αίματος ή απεικονιστικός έλεγχος. Κανένα μεμονωμένο τεστ στο διαδίκτυο δεν αρκεί για διάγνωση.

Πώς να προετοιμαστεί η οικογένεια

Κρατήστε για λίγες εβδομάδες σύντομες σημειώσεις με συγκεκριμένα περιστατικά: τι συνέβη, πότε, πόσο συχνά και ποια ήταν η επίδραση στην καθημερινότητα. Καταγράψτε αλλαγές στον ύπνο, στη διάθεση, στην όρεξη, στις κοινωνικές επαφές και στην ασφαλή χρήση συσκευών ή οδήγηση. Μία ενημερωμένη λίστα φαρμάκων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη.

Η συζήτηση χρειάζεται σεβασμό. Αντί για «ξεχνάς τα πάντα», είναι προτιμότερο να αναφερθεί ένα συγκεκριμένο γεγονός και η κοινή πρόθεση για έλεγχο: «Παρατηρήσαμε ότι δυσκολεύτηκες δύο φορές με τα φάρμακα· ας το συζητήσουμε με έναν γιατρό». Ο άνθρωπος πρέπει να συμμετέχει στις αποφάσεις όσο μπορεί, σύμφωνα και με τη βασική αρχή της προσωποκεντρικής φροντίδας.

Υποστήριξη μετά την αξιολόγηση

Αν διαπιστωθεί γνωστική διαταραχή, το πλάνο προσαρμόζεται στο στάδιο, στις δυνατότητες και στις ανάγκες του συγκεκριμένου ανθρώπου. Μπορεί να περιλαμβάνει ιατρική παρακολούθηση, προσαρμογές στο σπίτι, υπενθυμίσεις, σωματική και κοινωνική δραστηριότητα, υποστήριξη των φροντιστών και οργάνωση της λήψης φαρμάκων. Σε πιο σύνθετες ανάγκες, οι ψυχογηριατρικές υπηρεσίες προσφέρουν οργανωμένο πλαίσιο αξιολόγησης και φροντίδας.

Μία ξαφνική σύγχυση που εμφανίζεται μέσα σε ώρες ή λίγες ημέρες δεν πρέπει να θεωρείται απλώς άνοια. Μπορεί να σχετίζεται με οξύ ιατρικό πρόβλημα και χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση, ιδιαίτερα αν συνοδεύεται από πυρετό, πτώση, αδυναμία, δυσκολία στην ομιλία ή αλλαγή επιπέδου συνείδησης.

Το άρθρο δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο. Για επίμονες ή εξελισσόμενες αλλαγές απαιτείται αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας.